{"id":1530,"date":"2023-01-20T13:20:00","date_gmt":"2023-01-20T13:20:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pomojemu.blog\/?p=1530"},"modified":"2023-02-04T20:01:15","modified_gmt":"2023-02-04T20:01:15","slug":"dziecinstwo-na-wsi-polskiej-80-lat-temu-okiem-babci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/2023\/01\/20\/dziecinstwo-na-wsi-polskiej-80-lat-temu-okiem-babci\/","title":{"rendered":"Dzieci\u0144stwo na polskiej wsi 80 lat temu – okiem Babci, na Dzie\u0144 Babci"},"content":{"rendered":"\n

Do tych 80 lat nie trzeba przywi\u0105zywa\u0107 uwagi. Dzieci\u0144stwo na polskiej wsi 100 lat temu<\/strong> by\u0142o bardzo podobne.<\/p>\n\n\n\n

Zebra\u0142em to co pami\u0119tam z przekaz\u00f3w Bab\u0107 w temacie dzieci\u0144stwa na wsi. Nie b\u0119dzie to opracowanie naukowe. Raczej to co zosta\u0142o mi po latach z zimowych opowie\u015bci przy trzaskaj\u0105cym prawdziwym ogniu skrytym pod blach\u0105 w piecu kuchennym.<\/p>\n\n\n\n

Babcine dzieci\u0144stwo przypada\u0142o na lata 40 XX wieku. I to opis tamtejszego \u017cycia a g\u0142\u00f3wnie dzieci\u0144stwa. A po cz\u0119\u015bci to co pami\u0119ta\u0142y babcie z opowie\u015bci swoich mam.<\/p>\n\n\n\n

Z wierzchu – czyli og\u00f3\u0142em.<\/h2>\n\n\n\n

W tamtych czasach na wsi cz\u0119\u015b\u0107 dzieci mia\u0142a ci\u0119\u017ckie warunki bytowe. <\/strong>By\u0142y niedostatecznie ubrane, cz\u0119sto chodzi\u0142y boso, bywa\u0142y \u017ale od\u017cywiane, cz\u0119sto te\u017c pozbawione nale\u017cytej opieki rodzic\u00f3w. Dzieci ch\u0142opskie od najm\u0142odszych lat by\u0142y przygotowywane do pomocy w pracach w gospodarstwie, oraz opieki nad m\u0142odszym rodze\u0144stwem. Na swobodn\u0105 zabaw\u0119 by\u0142o bardzo niewiele, albo nie by\u0142o wcale czasu.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodzin by\u0142a wielodzietnych. Takie rodziny i ich \u017cycie \u015bci\u015ble zwi\u0105zane by\u0142y z gospodarstwem rolnym, poniewa\u017c od gospodarstwa zale\u017ca\u0142o ich \u017cycie. Gospodarka ch\u0142opska w tamtym czasie mia\u0142a charakter samowystarczalny.<\/p>\n\n\n\n

Domy.<\/h2>\n\n\n\n

Domy ch\u0142opskie we wsi budowane by\u0142y z drewna, rzadziej z gliny i niewypalonej ceg\u0142y czy kamienia. We wsi domy by\u0142y jednoizbowe, dwuizbowe z sieni\u0105 (taki by\u0142 rodzinny dom babci). By\u0142y jeszcze trzyizbowe. Domy murowane by\u0142y tylko w gospodarstwach wielkorolnych. Wie\u015b babci nie by\u0142a zelektryfikowana. Za dziecka babcia pami\u0119ta stosowane lampy naftowe do o\u015bwietlania domostw.<\/p>\n\n\n\n

Buty.<\/h2>\n\n\n\n

Powszechnie chodzi\u0142o si\u0119 boso od wiosny do jesieni. Zw\u0142aszcza dzieci, ale co biedniejsi ch\u0142opi – r\u00f3wnie\u017c. Buty by\u0142y drogie, dzieci szybko je niszczy\u0142y, a ich stopy ros\u0142y. Cz\u0119sto te\u017c kupowano buty o par\u0119 numer\u00f3w za du\u017ce – \u017ceby starczy\u0142y na kilka lat. Czasami jedna para but\u00f3w s\u0142u\u017cy\u0142a ca\u0142emu rodze\u0144stwu. W lato najcz\u0119\u015bciej dzieci \u015bmiga\u0142y na bosaka. Przy wyj\u015bciu do ko\u015bcio\u0142a – wi\u0119kszo\u015b\u0107 drogi na boso, przed ko\u015bcio\u0142em lub w mie\u015bcie nak\u0142ada\u0142o si\u0119 buty. U\u017cywa\u0142o ich si\u0119 w niedziele i \u015bwi\u0119ta. W najgorzej sytuowanych rodzinach dzieci obuwia zimowego nie mia\u0142y wcale, wtedy te\u017c zim\u0105 nie wychodzi\u0142y z domu wcale, lub wykorzystywano jedn\u0105 par\u0119 na zmian\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Odzie\u017c.<\/h2>\n\n\n\n

O odzie\u017c dla dzieci dba\u0142a g\u0142\u00f3wnie matka. Najcz\u0119\u015bciej u\u017cywanym materia\u0142em by\u0142o p\u0142\u00f3tno lniane. Takie p\u0142\u00f3tno czasem by\u0142o wytwarzane przez ch\u0142op\u00f3w. U bogatszych gospodarzy dzieci mia\u0142y ubranie do pracy i od\u015bwi\u0119tne. W biednych jeden komplet ubra\u0144. Na dodatek cz\u0119sto po\u0142atany lub odziedziczony po starszym rodze\u0144stwie lub rodzicach. Najbardziej niedopasowane ubrania by\u0142y zim\u0105. Czasem ma\u0142e dziecko nie mia\u0142o ciep\u0142ej odzie\u017cy. Niejednokrotnie dzieci do szko\u0142y chodzi\u0142y bez ciep\u0142ych ubra\u0144, w podartych spodniach. Ksi\u0105\u017cki nosili w r\u0119kach – bo nie wszyscy mieli teczki. Rodziny niedostatecznie by\u0142y te\u017c zaopatrzone w bielizn\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Jedzenie.<\/h2>\n\n\n\n

Jedzenia brakowa\u0142o czasem w okresie przedn\u00f3wka – kiedy ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zimowe zapasy a nowych plon\u00f3w jeszcze nie by\u0142o. Mi\u0119so jedzone by\u0142o rzadko. Praktycznie tylko od \u015bwi\u0119ta. Ludowe powiedzenie g\u0142osi\u0142o: „ch\u0142op je mi\u0119so, kiedy kura chora, albo on chory”. Filarami diety by\u0142y potrawy m\u0105czne, kasze, ziemniaki, mleko. Jeszcze we wczesnych latach powojennych kuchnia ch\u0142opska by\u0142a wybitnie ro\u015blinna z niewielkimi odzwierz\u0119cymi akcentami. Chleb i mas\u0142o ch\u0142opi robili we w\u0142asnym zakresie. Dziadek opowiada\u0142 jak wielokrotnie jeden plasterek kie\u0142basy by\u0142 przesuwany na paru kromkach, \u017ceby zje\u015b\u0107 go na ko\u0144cu ostatniej dopiero. <\/p>\n\n\n\n

Opieka rodzic\u00f3w.<\/h2>\n\n\n\n

Dzie\u0107mi opiekowa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie matki. Ojcowie pracowali od \u015bwitu do zmierzchu. Czasami w najmniejszych gospodarstwach sytuacja by\u0142a o tyle trudna, \u017ce praca na w\u0142asnym gospodarstwie nie zapewnia\u0142a przetrwania rodzinie. Ojcowie cz\u0119sto pracowali u innego gospodarza.
Ojcowie spoj\u0105 pozycj\u0119 i autorytet utrzymywali cz\u0119sto poprzez surowe podej\u015bcie do wychowywania dzieci i ich swawoli. Wyra\u017anie okre\u015blali zasady co wolno, a czego nie, oraz rozliczali z nieprzestrzegania zasad. Cz\u0119sto stosowan\u0105 kar\u0105 by\u0142o bicie. To, surowe podej\u015bcie ojc\u00f3w, brach ich zainteresowania problemami dzieci powodowa\u0142 w\u015br\u00f3d dzieci niech\u0119\u0107 do ojc\u00f3w i strach. W efekcie dzieci bardziej przywi\u0105zywa\u0142y si\u0119 do matki. Rodzice cz\u0119sto zapracowani. Nie zawsze mieli czas na opiek\u0119 nad ma\u0142ymi dzie\u0107mi. Wtedy to dzie\u0107mi opiekowali si\u0119 dziadkowie lub starsze rodze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

Nauka.<\/h2>\n\n\n\n

Dzieci ucz\u0119szcza\u0142y do szk\u00f3\u0142 podstawowych. S\u0142ysza\u0142em te\u017c o pierwszych \u0142ap\u00f3wkach przy tej okazji. Aby dziecko by\u0142o lepiej traktowane, rodzic zanosi\u0142 czasem nauczycielom jajka lub mas\u0142o. Czasami rodzice nie posy\u0142ali dzieci do szko\u0142y ze wzgl\u0119du na konieczno\u015b\u0107 pomocy w gospodarstwie.<\/p>\n\n\n\n

Praca w gospodarstwie a niemowl\u0119ta.<\/h2>\n\n\n\n

Podczas prac w polu gdy nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci z kim zostawi\u0107 malutkich dzieci zabierane by\u0142y w pole. Brano chust\u0119\/p\u0142acht\u0119 z kt\u00f3rej robiono ko\u0142ysk\u0119. Do ust dawa\u0142o si\u0119 zawini\u0105tko ze szmatki z kawa\u0142kiem chleba i cukrem pomieszany. Nitk\u0105 zawi\u0105zane i w\u0142o\u017cone do ust niczym smoczek. Jak mnie pami\u0119\u0107 nie myli to babcia opowiada\u0142a, \u017ce taka syska wcze\u015bniej by\u0142a wst\u0119pnie przygotowana przez przygryzienie chleba przez matk\u0119 i wyplucie ze \u015blin\u0105 do zawini\u0105tka. Okropno\u015b\u0107. Por\u00f3wnywalna chyba tylko z wytarciem dzieci\u0119cego policzka palcem cioci po\u015blinionego przez ni\u0105 chwil\u0119 wcze\u015bniej z okrzykiem bojowym „no chod\u017a tutaj, ciocia wytrze urwisie jeden!”<\/em><\/p>\n\n\n\n

Praca dzieci w gospodarstwie.<\/h2>\n\n\n\n

Praca dzieci w wieku szkolnym by\u0142a zjawiskiem powszechnym. Dzieci pomaga\u0142y rodzicom w pracach domowych i gospodarskich. By\u0142 wyra\u017any podzia\u0142 na p\u0142e\u0107. Dziewczynki uczy\u0142y si\u0119 gotowania, pieczenia chleba, dbania o czysto\u015bci porz\u0105dek, szycia, opieki nad dzie\u0107mi. Ch\u0142opcy zajmowali za\u015b si\u0119 pasaniem byd\u0142a oraz pomoc\u0105 ojcu w gospodarskich pracach. Podzia\u0142u takiego nie by\u0142o je\u015bli w rodzinie byli sami synowie lub same c\u00f3rki. Prac gospodarskich uczono si\u0119 g\u0142\u00f3wnie przez obserwacj\u0119 i na\u015bladowanie rodzic\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Leczenie.<\/h2>\n\n\n\n

Istnia\u0142a wiara w zabobony czy przes\u0105dy. Powszechnie stosowane by\u0142y domowe sposoby leczenia chor\u00f3b. Zdarza\u0142y si\u0119 k\u0105piele w popiele. Ale te\u017c powszechna w\u015br\u00f3d starszych na wsi by\u0142a znajomo\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci zi\u00f3\u0142 leczniczych czy podstawowych medykament\u00f3w jak jodyna.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3lnie sp\u0119dzany czas.<\/h2>\n\n\n\n

Wieczorami. Z mam\u0105 lub tat\u0105 wieczorow\u0105 por\u0105 opowiadano bajki. Opowiadano a nie czytano – bo cz\u0119sto nie umiano czyta\u0107. Popularne by\u0142y bajki o smokach, krasnoludkach, o niebie i piekle, karach za z\u0142e uczynki, o mi\u0142o\u015bci, ale te\u017c o topielcach, po\u0142udnicach, koz\u0142ach i innych przedchrze\u015bcija\u0144skich stworach.<\/p>\n\n\n\n

Zabawy dzieci.<\/h2>\n\n\n\n

Dzieci w rodzinach ch\u0142opskich mia\u0142y do wykonania wiele zada\u0144. Cz\u0119sto czasu na zabaw\u0119 nie by\u0142o. A czasami same zabawy nie by\u0142y mile widziane przez rodzic\u00f3w. Babcia m\u00f3wi, \u017ce czasu na zabaw\u0119 nie by\u0142o. Zajmowa\u0142a si\u0119 2 rodze\u0144stwa i gospodarstwem. Inne dzieci ze wsi podczas czasu wolnego bawi\u0142y si\u0119 na \u015bwie\u017cym powietrzu.
Zim\u0105 najcz\u0119\u015bciej dzieciarnia schodzi\u0142a si\u0119 do domku z gankiem \u017ceby by\u0142o gdzie si\u0119 bawi\u0107.
Cz\u0119sto zabawy urz\u0105dza\u0142o si\u0119 podczas wykonywania obowi\u0105zk\u00f3w. Np. Pasania byd\u0142a. Dzieci bardzo rzadko posiada\u0142y zabawki kupione w sklepie. Zabawki by\u0142y wyprodukowane samodzielnie lub przez rodzic\u00f3w z dost\u0119pnych materia\u0142\u00f3w jak drewno, szmatki, warzywa, naczynia. Cz\u0119sto za zabawki wystarcza\u0142y ro\u015bliny i materia\u0142y. Patyki, ga\u0142\u0105zki, kamyki, drewno.<\/p>\n\n\n\n

Wakacje.<\/h2>\n\n\n\n

Nie by\u0142o wyjazd\u00f3w. To czas intensywnej pracy w gospodarstwie. Czas „W”. Gdzie litera „W” oznacza\u0142a: w<\/strong>szyscy zapierniczamy od \u015bwitu do zmierzchu!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do tych 80 lat nie trzeba przywi\u0105zywa\u0107 uwagi. Dzieci\u0144stwo na polskiej wsi 100 lat temu by\u0142o bardzo podobne. Zebra\u0142em to co pami\u0119tam z przekaz\u00f3w Bab\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1549,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-1530","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zycie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1530"}],"collection":[{"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1530"}],"version-history":[{"count":27,"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1530\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1611,"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1530\/revisions\/1611"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1549"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1530"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1530"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pomojemu.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1530"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}